Alle afleveringen

De natuur is zo complex dat je je nauwelijks kunt voorstellen dat het allemaal vanzelf is ontstaan, zonder sturende hand van een Schepper. Maar we zijn als mensen aardig op weg om de gebruiksaanwijzing van de levende wereld te ontrafelen. Worden we zelf een scheppende kracht, die leven kan laten ontstaan uit dode materie? Die de levende wezens kan bouwen waar hij behoefte aan heeft? En die zelfs zijn eigen lichaam van nieuwe onderdelen kan voorzien, die misschien wel beter zijn dan de oude?

Wij moderne mensen hebben de wereld veroverd op allerlei andere mensachtigen. Maar hoe is dat precies gegaan? Je kunt je trouwens afvragen of we nu wel echt de baas zijn. Zijn wij sterk genoeg om onszelf te weren tegen de kleinste bewoners van deze planeet, de virussen? Al eerder hebben virussen grote delen van de mensheid weggevaagd. Kunnen we ze nu temmen? En als we onszelf en de virussen overleven hier op aarde, dan is onze veroveringsdrang nog niet afgelopen. We willen de quantumwereld veroveren, we willen de ruimte in, de maan koloniseren.

Mensen zijn makers. Zonder kleding, gereedschap en wapens waren we hooguit een lokaal voorkomende apensoort geweest. We overheersen de natuur dankzij onze uitvindingen, maar kunnen we ook leren van de uitvindingen van de natuur? Bijvoorbeeld door materialen te maken die zichzelf repareren? En als onze hersenen lijken op een machine, kunnen we ze dan ook rechtstreeks verbinden met een machine of met elkaar? Alle mensen zijn van nature makers, maar hoe zorg je in de praktijk dat iedereen van een goed idee een echte uitvinding kan maken?

Het kan niet anders of het wemelt in het heelal van de planeten. Leeft daar ook iets, en hoe komen we daarachter? Mensen verouderen niet allemaal even snel. Onder welke omstandigheden kunnen we onze levens verlengen? En we weten nog cruciale dingen niet over de grond onder onze voeten. Hoe kan het eigenlijk dat de aarde geworden is tot wat deze nu is?

Hoe combineren we de signalen van al onze zintuigen tot één ervaring, en op welke manieren is die ervaring te manipuleren? Hoe maken we robots die echt inzicht hebben in het gevoelsleven van mensen? Hoe gaat de wereld veranderen door kunstmatig intelligente systemen van een steeds hoger niveau?

Met een focus op kleine stapjes kom je niet ver in de wetenschap. Grote dromen inspireren tot grote ontdekkingen. De grootste is misschien wel dit: een naadloze samenvoeging van de twee grote theorieën die de werkelijkheid beschrijven, de quantum- en de relativiteitstheorie. Maar hoe? Praktischer, maar wel verreikend en als het goed gaat ook verrijkend, is het idee mijnbouw te bedrijven in de ruimte. Veel aardser is de droom - echt niet als nachtmerrie bedoeld - dat insecten de mensheid kunnen voeden.

We leven in een regenboog van chaos, maar daar achter verschuilt zich vaak orde. Wat kan de wiskunde doen om die te zien? En kijk eens naar de miljoenen stoffen die we kennen. We weten dat ze eigenlijk bestaan uit een heel beperkt aantal scheikundige elementen. Kunnen we elementen maken die in de natuur niet voorkomen? Ook volkeren komen uiteindelijk uit gezamenlijke elementen voort. Is de chaos in het Midden-Oosten tegen te gaan door te laten zien wat hun gemeenschappelijke voorouders schreven?

Spelen en wetenschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Puzzels en spellen zitten bijvoorbeeld vol wiskunde, en origami kun je ook zien als een set wiskundige vouwtechnieken. Welke toepassingen zijn daarvoor in de grotenmensenwereld? En als economen de samenleving zien als één groot spel, hoe gebruiken mensen de regels dan, en hoe is dat te sturen? Intussen versmelten spelomgeving en realiteit steeds meer. Wat betekent dat voor onze plek in de wereld?

Wij mensen kunnen bedenken wat anderen zullen denken. Kunnen dieren dat ook? En die werkelijkheid waarin zich dat allemaal afspeelt, bestaat die echt, of is het een soort projectie? Is wetenschappelijke kennis over de wereld te combineren met het geloof in een hogere macht?

Wij zijn dromers, verkenners, makers, scheppers, denkers, zoekers, veroveraars. Eigenschappen van de mens die we eerder in the mind of the universe voorbij zagen komen. Maar ons vermogen om onszelf en onze kennis met elkaar te verbinden is misschien wel de belangrijkste eigenschap van de mens. Toen Isaac Newton zijn natuurkundige ontdekkingen wereldkundig maakte schreef hij: 'Als ik verder heb gezien dan anderen, komt dat doordat ik op de schouders van reuzen stond.' Onze kennis is verbonden met de kennis van de mensen voor ons. De mens is een verbinder.