Alle afleveringen

“Vóór 2008 was het feest op de financiële markten”, zegt Gillian Tett, journaliste van The Financial Times. “Haast iedereen zag het helemaal zitten. Het geld was goedkoop, het vertrouwen groot. Veel bankiers droegen daartoe bij door creatieve manieren te bedenken om consumenten goedkoop geld te bezorgen. In Amerika lachten we dat zelfs kinderen, katten en honden een kredietkaart konden krijgen.” De Belgische banken maakten begin jaren 2000 grote opgang, maar aan hun glorierijke expansie kwam abrupt een einde toen in de Verengde Staten een huizenbubbel uiteenspatte en daardoor de val van zakenbank Lehman Brothers veroorzaakte. Michaël reist naar de VS en onderzoekt er de wortels van de wereldwijde financiële crisis. “Ik herinner mij: voor die analisten was het nooit genoeg. Iedereen is toen eigenlijk zot geraasd door de jacht naar rendementen.”, aldus Karel De Boeck, bestuurder Fortis 1999-2008. En toen het fout ging op de financiële markten, heeft ook de Amerikaanse overheid foute beslissingen genomen, meent Yves Leterme: “Als ik over één ding kwaad ben geweest, is het de zeer orthodoxe aanpak van de Amerikanen. Lehman Brothers laten failliet gaan was eigenlijk de cruciale beslissing. Had men toen een andere beslissing genomen, dan had de loop van de geschiedenis anders kunnen zijn.”

Bij de eerste Europese slachtoffers van de crisis waren de drie grootste Belgische banken: Fortis, KBC en Dexia werden ontmanteld. Het was een bijzonder hectische periode in de Belgische financiële wereld die tot op vandaag nog heel wat emoties losmaakt. Didier Reynders: “In die tijd waren er toch een aantal aandeelhouders die dachten dat het niet waar was, dat hun bank toch nog een zekere waarde had. Maar dat klopte niet. Er was geen waarde meer.” Yves Leterme: “Toen Fortis op de rand van het faillissement stond, vroeg ik op een bepaald moment aan Jean-Claude Trichet (voorzitter van de Europese Centrale Bank): Mijnheer Trichet, hoeveel tijd hebben we nog? Hij antwoordde: Tot vanavond, als de eerste beurzen opengaan in Azië.”

In heel Europa kwamen landen op de rand van het bankroet te staan door dure reddingsoperaties voor hun banken. Tegen de achtergrond van de adembenemende, dramatische IJslandse landschappen, speelde zich ook een economisch en financieel drama af, vooral omdat de IJslandse bankensector veel te groot was voor dat kleine land. Door die IJslandse crisis werden ook Belgische spaarders van Kaupthing-bank getroffen. Het bancaire systeem en zelfs de grondwet van IJsland werden grondig hervormd om te vermijden dat het ooit nog eens zover zou kunnen komen. Steingrimur Sigfusson, minister van financiën van IJsland van 2009 tot 2011: “We hadden een vrij normaal banksysteem, dat wellicht anderhalf tot twee keer zo groot was als onze economie. En plots groeide dat banksysteem tot tien keer de grootte van onze economie.” Geir Haarde, premier van IJsland van 2006 tot 2009: “Wij waren niet verantwoordelijk voor Kaupthing. Het was een private bank. Wij waren alleen verantwoordelijk voor het wettelijke kader. Iedereen die geld belegde bij Kaupthing, deed dat op eigen risico en niet op dat van de IJslandse belastingbetalers.” Steingrimur Sigfusson is het daar niet helemaal mee eens: “We mogen niet alleen de bankiers met de vinger wijzen, of de centrale bank of de financiële toezichthouder. We moeten ook naar de politiek kijken.”

Banken redden zorgde voor torenhoge staatsschulden en dat duwde de Europese economie in een recessie. Griekenland bekende daarbovenop historisch gesjoemel met de begroting: hun staatskas was leeg. Hun lidmaatschap van de Europese muntunie brak zowel henzelf als de rest van Europa zuur op. Michaël praat uitgebreid met de Griekse hoofdrolspelers in deze tragedie. Zij waren destijds dagelijks te zien in het Journaal, en doen nu hun verhaal over hoe het er achter de schermen aan toe ging. Door de Griekse crisis kwam de solidariteit in de eurozone onder druk te staan, de euro kwam in het nauw en de eurocrisis was een feit. Ook in België zorgde dat voor een slachtoffer: de met Grieks staatspapier overladen bank Dexia kwam ten val. Jeroen Dijsselbloem, voormalig voorzitter Eurogroep 2013-2018: “Ik ben vrij snel naar Athene gevlogen. Ik heb toen lang gepraat met Yanis Varoufakis (minister van financiën van januari tot juli 2015). Toen bleek dat hij een beeld had van de situatie en de onderhandelingspositie van Griekenland dat gewoon niet realistisch was.”

De Europese Centrale bank speelde een cruciale rol bij het redden van de euro en het overeind houden van enkele landen. Zo reist Michaël naar Ierland om er de heropstanding van hun economie te onderzoeken. De Ieren gingen door een heel diep dal maar onder meer dankzij de hulp van de ECB staat de economie er al bijna terug op het peil van vóór 2008, en dat zorgt al meteen voor nieuwe uitwassen…

In deze laatste aflevering gaat Michaël samen met een aantal experts op zoek naar een antwoord op twee pertinente vragen over onze economie en welvaart. Waar moeten we ons zorgen over maken? Waar liggen economen nu van wakker? Maar ook: Waarom moeten we ons géén zorgen maken? En welke systemen en maatregelen zorgen ervoor dat een crisis zoals die van 2008 niet meer opnieuw kan gebeuren? Een probleemland dicht bij ons is Italië. Daar ligt een tikkende bom onder de euro(zone) en dus mogelijk ook onder onze eigen economische welvaart. De derde grootste economie van Europa en de achtste van de wereld is heel ziek door een toxische mix van slechte economische indicatoren zoals een enorme staatsschuld, politieke instabiliteit, een demografisch probleem, enz. Michaël brengt het verhaal van enkele mensen die het aan den lijve ondervinden.